Κυριακή, 12 Δεκεμβρίου 2010

ΚΕΡΙ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΕΝΑ ΘΕΙΟ ΔΩΡΟ. ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ.

Πριν από τον Edison και για εκατοντάδες χρόνια,  το κερί ήταν ο ένας από τους συντρόφους των ανθρώπων που είχαν αρνηθεί το δεδομένο «μόλις πέσει το σκοτάδι πάμε για ύπνο» και ήθελαν να ζουν, να εργάζονται, να μελετούν  και να μετακινούνται κατά τη διάρκεια της νύχτας.



 Μεγάλοι του ανταγωνιστές ήταν βέβαια το πανάρχαιο λυχνάρι,
 
ο πυρσός, και, μετά τον δέκατο ένατο αιώνα, η λάμπα πετρελαίου και τα φανάρια με το γκάζι. 
File:Cresset (PSF).png










Το κερί χωρίς το φυτίλι χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο εδώ και πέντε περίπου χιλιάδες χρόνια . Εικάζεται ότι τα πρώτα κεριά δημιουργήθηκαν από τους αρχαίους Αιγυπτίους οι οποίοι χρησιμοποιούσαν πυρσούς από καλάμια που τα βούταγαν σε λίπος. Οι  κατασκευές όμως αυτές  δεν είχαν φυτίλι για να μπορούμε να τις θεωρήσουμε κεριά. 
Η κηροπλαστική,  σαν ξεχωριστός κλάδος τέχνης και όχι σαν παραγωγή φωτισμού, ήταν γνωστή στους Αιγυπτίους, στους Πέρσες, στους Ετρούσκους και στους Έλληνες. Στην Ελλάδα, οι κηροτέχνες έφτιαχναν ανθρώπινα ομοιώματα,  στέφανα και  άνθη τα οποία χρησιμοποιούσαν σε θρησκευτικές γιορτές.

ΖΩΙΚΟ ΛΙΠΟΣ
Οι Ρωμαίοι είναι αυτοί που κατασκεύασαν πρώτοι κεριά με φιτίλι τα οποία θα φώτιζαν τα σπίτια,  θα οδηγούσαν τους οδοιπόρους μέσα στο σκοτάδι και θα φώτιζαν τα σπίτια. Όπως και  Αιγύπτιοι, οι Ρωμαίοι είχαν ως πρώτη ύλη το ΛΙΠΟΣ από πρόβατα και βοοειδή και το αναμμένο ρωμαϊκό κερί έβγαζε πολύ καπνό και μύριζε άσχημα. 
Με την έλευση του Χριστιανισμού το κερί έγινε πρωταγωνιστής κάθε τελετουργίας και αυτό εδραιώθηκε τον Μεσαίωνα αλλά και εξαπλώθηκε και σε λατρείες  που δεν ήταν χριστιανικές .

ΜΕΛΙΣΣΕΣ.
τον Μεσαίωνα σαν πρώτη ύλη για την κατασκευή  κεριών εμφανίστηκε και το μελισσοκέρι , που παράγουν οι μέλισσες για να φτιάξουν τις κυψέλες τους. Το μελισσοκέρια συνέβαλαν στο να αμφισβητηθεί η μοναδικότητα της παραγωγής κεριών από λίπος και είχαν το πλεονέκτημα ότι δεν κάπνιζαν και δεν ανέδιδαν δυσάρεστη μυρωδιά.
Τον 13ο αιώνα  περιπλανώμενοι κηροποιοί πηγαίνουν από πόρτα σε πόρτα και φτιάνοντας καντήλια και κεριά για τους «φτωχούς» πελάτες τους από λίπος και για τους πλουσιότερους από μελισσοκέρι. Τα πρώτα καλούπια για την κατασκευή κεριών εμφανίζονται τον 15ο αιώνα στο Παρίσι.

Το σκληρό ΣΠΑΡΜΑΤΣΕΤΟ της φάλαινας
Τον 18ο αιώνα, όταν άρχισε να αναπτύσσεται σε μεγάλη κλίμακα το κυνήγι της φάλαινας επήλθε και η  πρώτη σημαντική αλλαγή στην κατασκευή κεριών από την εποχή του μεσαίωνα. Το ΣΠΑΡΜΑΤΣΕΤΟ ,  ένα κερί που γινόταν από κρυσταλλοποιημένο λάδι κήτους, έγινε διαθέσιμο σε μεγάλες ποσότητες 
Spermaceti είναι λίπος που προέρχεται από τη φάλαινα . Από το 1750 χρησιμοποιήθηκε για να παρέχει τα πολύ ακριβά κεριά. Όπως και το μελισσοκέρι, το σπερματσέτο δεν προκαλούσε την εκδήλωση αποκρουστικής μυρωδιάς όταν καιγόταν. Επιπλέον το κερί σπερματσέτο ήταν σκληρότερο από τα άλλα δύο είδη, που γίνονταν από λίπος και μελισσοκέρι. Δεν μαλάκωνε ούτε έλιωνε το καλοκαίρι.  Τα πρώτα «τυποποιημένα κεριά» φτιάχτηκαν από κερί σπαρματσέτο.
Το 18ο αιώνα, το ΛΙΠΟΣ ΤΗΣ ΦΑΛΑΙΝΑΣ  έγινε το πιο διαδεδομένο υλικό παρασκευής κεριών μέχρι την ανακάλυψη της παραφίνης κατά τον αιώνα που ακολούθησε.

Η ώρα της ΧΗΜΕΙΑΣ
Κατά τον  19ο αιώνα, σημειώθηκε η πιο σημαντική εξέλιξη στην κατασκευή κεριών. Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλε και η σημαντική πρόοδος που παρατηρήθηκε στη Χημεία από τις αρχές του αιώνα. Middle Ages CandlesΤο 1811  ο Γάλλος  χημικός Μισέλ Σεβρέλ ανακάλυψε  ότι  το ξύγκι περιείχε μια σημαντική χημική ένωση, το στεατικό οξύ.
Αφού πειραματίστηκε εντατικά ,  κατάφερε να διαχωρίσει το στεατικό οξύ από τα υπόλοιπα λιπαρά οξέα.
Από την διαδικασία αυτή προέκυψε η στεατίνη.
γλυκερίνη + στεατικό οξύ =  στεατίνη ( εστέρας )
Το 1825 ανακαλύφθηκε και το στριφτό φιτίλι αλλά η μεγάλη αλλαγή θα επέλθει μετά το 1850 με την εμφάνιση του πετρελαίου και της  ΠΑΡΑΦΙΝΗΣ ως  παράγωγό του. Και λέγοντας «παραφίνη» εννοούμε
ειδικά τους στερεούς κορεσμένους υδρογονάθρακες  CnH2n+2  με αριθμό ανθράκων μεγαλύτερο από 20.
Με διαδικασίες διύλισης το ίζημα που έμενε μετά την απόσταξη του "αργού" πετρελαίου, έδινε ένα γαλαζωπό-άσπρο κερί που καιγόταν καθαρά και χωρίς ανεπιθύμητη οσμή.
Το μεγαλύτερο όμως ενδιαφέρον παρουσίαζε το  χαμηλό κόστος του.

Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΦΙΝΗΣ .
Το κερί παραφίνης ήταν πολύ οικονομικό στην παρασκευή σε σχέση με κάθε προηγούμενη καύσιμη ύλη. Και ενώ το χαμηλό σημείο τήξης της παραφίνης μπορούσε να είναι απειλή, η ανακάλυψη του στεατικού οξέος έλυσε το πρόβλημα. Σκληρό και ανθεκτικό, το στεατικό οξύ παρασκευαζόταν σε ποσότητες από το τέλος του 19ου αιώνα. Από αυτήν την περίοδο, τα περισσότερα βιομηχανικά κεριά είναι από παραφίνη και στεατίνη.
Με την ανακάλυψη του ηλεκτρικού λαμπτήρα από τον Thomas Edison,  το 1879, η κατασκευή κεριών παρήκμασε μέχρι το τέλος του αιώνα οπότε το ενδιαφέρον για τα κεριά αναζωπυρώθηκε.




H βιομηχανία κεριών αναβαθμίστηκε κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα με την ανάπτυξη  των αμερικάνικων βιομηχανιών πετρελαίου .  Η εξάπλωση του αργού πετρελαίου έφερε και την εξάπλωση των υποπροϊόντων του που είναι τα βασικά συστατικά της σύγχρονης κηροπλαστικής, της παραφίνης και της στεατίνης.
Η κηροπλαστική συνεχίζεται και σήμερα με λίγες αλλαγές, κυρίως στις φόρμες και στο στυλ. Αναπτύχθηκε η τεχνολογία των καλουπιών και συγχρόνως η  προσθήκη βαφών και αρωμάτων η οποία έδωσε τη μορφή στα σημερινά κεριά. 
Μολονότι το μελισσοκέρι κατά τελευταία χρόνια έχει ανεβεί σε δημοτικότητα, τα περισσότερα κεριά του σήμερα είναι φτιαγμένα από παραφίνη . 
Παντως το καλυτερο για εμας αυτη την εποχη που ερχονται και ταΧριστουγγενα, ειναι να ασχοληθουμε η να φτιαξουμε μονοι μας κερια για να παμε στην εκλησια.
Δειτε απο που μπορειτε να αγορασετε καλουπια η να φτιαξετε καλουπια μονοι σας.
http://www.anel.gr/index.php?page=shop.product_details&flypage=anel-flypage.tpl&product_id=634&category_id=74&option=com_virtuemart&Itemid=1&lang=el

Κηροπλαστική ειναι η τέχνη της κατασκευής προπλασμάτων και έργων τέχνης από κερί (αναθεματικές εικόνες, αγαλματίδια θεών) αναφέρει η εγκυκλοπαίδεια Παπυρος-Λαρους-Μπριτανικα, ενώ το Νεότερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό "ΗΛΙΟΣ" της δεκαετίας του 1950 ορίζει ότι κηροπλαστική ειναι η τέχνη "του κατασκευάζειν λαμπάδας του πλάττειν εικόνας και ομοιώματα εκ κηρού". Σήμερα όμως η τέχνη της κηροπλαστικής κύρια κατασκευάζει λαμπάδες, κηρία λατρείας και διακοσμητικά και ελάχιστα ασχολείται με την κατασκευή έργων τέχνης και προπλασμάτων.



Η κηροπλαστική από τη γέννηση της ήταν μια χρηστική τέχνη, δηλαδή τα προϊόντα της στο σύνολο τους καταναλώνονται για κάποιους συγκεκριμένους σκοπούς (φωτισμός, λατρεία κτλ) και μάλιστα καίγοντας τον εαυτό τους. Για το λόγο δε αυτό δεν υπάρχουν ευρήματα όπως και σε άλλες χρηστικές τέχνες. Τα όσα ευρήματα αναφέρονται σε διάφορες πήγες, που ειναι ελάχιστα, δεν μπορούν να αξιολογηθούν. Επομένως η λαογραφική έρευνα της τέχνης αυτής ειναι ελάχιστη έως ανύπαρκτη. Το βέβαιο όμως ειναι ότι το κερί αποτέλεσε για αιώνες το κυριότερο φωτιστικό μέσο. Από τους Χριστιανικούς όμως χρόνους και μετά το κερί το χρησιμοποιούν οι Χριστιανοί ως φωτιστικό μέσο κατά τις νυκτερινές συνάξεις τους. Συγχρόνως όμως είχε και συμβολική σημασία (το φως του κεριού παρίστανε το φως του Ευαγγελίου, τη θέρμη της πίστης). Η δεύτερη αυτή σημασία συνετέλεσε ώστε τα κεριά που προσέδιδαν και έναν τόνο ιεροπρέπειας και μεγαλοπρέπειας να χρησιμοποιούνται και την ημέρα στις Χριαστινικές τελετουργίες. Έτσι ταυτίσθηκαν σιγά-σιγά στη συνείδηση των πιστών με το τυπικό της θρησκευτικής τελετουργίας. Έγιναν αντικείμενο σεβασμού και τους αποδόθηκαν εξαιρετικές ιδιότητες και για αυτό χρήση κυριών έχουμε όχι μόνο στο χώρο λατρείας αλλά και σε συναφείς εκδηλώσεις: βάφτιση, γάμο, θάνατο, μνημόσυνα κτλ.





Αλλά και στο χώρο της μαγείας έχουμε χρήση κεριών όπου το κερί πρέπει να έχει άριστα ποιοτικά στοιχεία. "Η φλόγα του κεριού μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στη μαντεία αντανακλώντας την σε ένα καθρέφτη, σε ένα κρύσταλλο, σε μια γυάλα με νερό. Όπως το νιώθουν οι ρομαντικοί, το φως του κεριού έχει τη δική του παράξενη μαγεία και όταν αντανακλάται σε μια γυαλισμένη ή κατοπτρική επιφάνεια, προκαλεί πολύ παράδοξες εντυπώσεις. Παίρνει ένα νέο νόημα και δύναμη, μια υποβλητική ψυχική ενέργεια που κάποτε περιγράφεται στα αποκρυφιστικά παλαιά βιβλία σαν "αστρικό φως". Σε αυτό το δυναμικό πεδίο εικόνες και οράματα μπορούν να εμφανιστούν."

Το κερί επίσης αποτελεί ένα από τα συνηθισμένα τάματα. Από τη στιγμή που το κερί καθιερώνεται εκτός από φωτιστικό αντικείμενο και σαν λατρευτικό μέσο εξαπλώνεται αυτή η τέχνη, τα κηροπλαστεία πληθαίνουν και βλέπουμε τον Αυτοκράτορα Λέοντα το Σοφό, στο πίνακα των συντεχνιών που συντάσσει για τη φορολόγηση τους, κύρια, περιλαμβάνει δέκατους ανάμεσα στα είκοσι επαγγέλματα τους Κηροπλάστες-Κηρουλαριους.


"Η απαστράπτουσα ομορφιά του χρυσού και του ασημιού, το τρεμόσβησα του διαμαντιού, του ρουμπινιού και των άλλων πολυτίμων λίθων δεν μπορούν να συγκριθούν με την λαμπρότητα και την ωραιότητα μιας φλόγας κεριού. Οφείλει τη λαμπρότητα του το βράδυ σε μια φλόγα η οποία το φωτίζει. Η φλόγα φωτίζει το σκοτάδι αλλά το φως του διαμαντιού δεν υπάρχει όσο δεν το φωτίζει η φλόγα. Μόνο το κερί φωτίζει από μόνο του, για τον εαυτό του και για όσους το κατασκευάζουν." Αυτά αναφέρει το 1860 ο Faraday, σε μια εποχή όπου το ηλεκτρικό φως δεν ήταν ακόμη στα σπίτια μας.


Μια λοιπόν τέχνη με τέτοια χρησιμότητα και τέτοια πλεονεκτήματα δεν μπορούσε να μην αποτελέσει πηγή πλουτισμού στην αρχή και ανταγωνισμού ύστερα. Για το λόγο αυτό λοιπόν, βλέπουμε το καθαρό κερί της μέλισσας, που ήταν από τα πρώτα υλικά το καλύτερο και το ακριβότερο να αντικαθίσταται από τα ζωικά λίπη τα οποία ήταν φθηνότερα βέβαια αλλά η καύση τους ήταν προβληματική ενώ η οσμή τους ανυπόφορη και η αφή ανεπιθύμητη. Έτσι συναντάμε από μια στιγμή και ύστερα, στιγμή που δεν μπορεί μέχρι σήμερα να προσδιοριστεί στο Βυζάντιο και σε όλη τη Δυτική Ευρώπη προϊόντα κηροπλαστικής με υλικά ποιότητας και εμφάνιση άριστη που χρησιμοποιούνται για ορισμένες λατρευτικές εκδηλώσεις σε συγκεκριμένες εποχές. Ήδη μιλάμε για την τέχνη των πλεκτών κεριών. Αν και κατά μια άποψη το πρώτο κερί ήταν το πλεκτό κερί που προήλθε από τη χρήση δαυλών. Πολύ παλιά οι άνθρωποι αφαιρούσαν από τα δέντρα και από τα κλίματα λεπτές λωρίδες, τις έπλεκαν και έφτιαχναν δαυλούς που κρατούσαν τη φλόγα και πολύ αργότερα, για καλύτερη καύση εμπλούτιζαν τους πλεγμένους αυτούς δαυλούς με ρητίνη, πίσσα και ακόμη αργότερα κερί, φτιάχνοντας έτσι τα πρώτα κεριά.


Η ΚΗΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΔΕΣΣΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑ


Στις ακριτικές πόλεις της Έδεσσας και της Φλώρινας επιβιώνει ακόμα μια μορφή της κηροπλαστικής τέχνης αξιόλογη και αξιερεύνητη. Πρόκειται για τη "γλυπτική" του πλεχτού κεριού, που ως καλλιτεχνική χειροτεχνική εργασία, μπορεί να ενταχθεί στη κατηγορία της "μικροπλαστικής" και είναι επιβίωση μιας παλιάς μακεδονίτικης χειροτεχνικής παράδοσης, που δεν έχει καμία σχέση με τη γνωστή βιομηχανοποιημένη κηροπλαστική, στην οποία χρησιμοποιούνται, καλούπια και μήτρες. Ο Μακεδόνας κηροτέχνης δουλεύει μόνο με το χέρι και αποτέλεσμα της δεξιοσύνης του αυτής είναι τα διάφορα κηροπλαστικά αντικείμενα, μικρά έργα τέχνης. Δεν υπάρχουν, προς το παρόν, γνωστές γραπτές πηγές που να βεβαιώνουν τα φανερώματα και τη πορεία της τέχνης των πλεχτών κεριών στον ελλαδικό χώρο. Οι σημερινοί κηροπλάστες όταν τους ρωτήσεις σχετικά, σου απαντούν αόριστα πως πλεχτά κεριά φτιάχνανε από τα βυζαντινά χρόνια. Ναι αλλά τι κεριά φτιάχνανε; Πιθανόν να πλέκανε από τα πολύ παλιά χρόνια τα παραδοσιακά ψυχοκέρια, τα πλεχτά λαμπριάτικα κεριά, όπως περίπου, είναι τα σημερινά της Φλώρινας και της Έδεσσας σε σχήμα σταυρού, και ίσως χρωματιστές λαμπάδες, ανάγλυφες, με δικέφαλους αετούς και σταυρούς. Ένα δείγμα τέτοιων λαμπάδων κατασκευασμένη τουλάχιστον πριν από 150 χρόνια βρίσκεται σήμερα στη Φλώρινα στο εργαστήρι των αδελφών Δαύκου. Οι τέσσερις από τους πέντε κηροπλάστες της Φλώρινας κατάγονται από το Μοναστήρι (Bitola), περιοχή ελληνική που σήμερα ανήκει στην FYROM, από όπου έφυγαν οι παππούδες τους και οι πατεράδες τους και ήρθανε στη Φλώρινα ανάμεσα στα 1914 - 1918, φέρνοντας μαζί τους και την τέχνη τους, τη κηροποιία και τη κηροπλαστική. Το ίδιο και οι δύο Εδεσσαίοι κηροτέχνες : ο πατέρας τους ήταν κηροπλάστης στο Μοναστήρι και ήρθε στην Έδεσσα το 1919.
Η επαγγελματική κηροποιητική δραστηριότητα στο Μοναστήρι σχετιζόταν άμεσα με το μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου. Αλλωστε και σήμερα, τα κηροποιεία, βρίσκονται κυρίως γύρω από το μητροπολιτικό ναό της κάθε πόλης. Στη Φλώρινα και στην Έδεσσα, οι πρόσφυγες κηροπλάστες άνοιξαν δικά τους εργαστήρια και την τέχνη, αργότερα, την κληροδότησαν στα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. Ωστόσο, σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες στη Φλώρινα προϋπήρχαν και ντόπια εργαστήρια. Προστάτης των κηροπλαστών της Φλώρινας είναι ο προφήτης Δανιήλ. Την ημέρα της γιορτής του, 17 Δεκεμβρίου, δεν δουλεύουν και πηγαίνουν "ύψωμα" στην εκκλησία.




ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!!!!


                                  ΜΗΤΣΟΣ ΑΠΟ ΜΕΛΙ ΛΗΘΑΙΟΝ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου